Problem nie musi leżeć w braku dyscypliny. Problemem może być sam proces, który wymaga od Ciebie ciągłego pamiętania o celu i ponownego podejmowania tej samej decyzji.
Automatyzacja oszczędzania pozwala ten schemat odwrócić. Zamiast kilkanaście razy w roku zastanawiać się „ile tym razem odłożę?”, część decyzji podejmujesz wcześniej i zamieniasz w powtarzalną regułę.
To podejście ma również mocne podstawy behawioralne. W decyzjach finansowych występuje tzw. inercja: mamy tendencję do pozostawania przy rozwiązaniu, które już funkcjonuje, zamiast za każdym razem aktywnie je zmieniać. Automatyzacja pozwala wykorzystać tę cechę na swoją korzyść. Skoro ustalony wcześniej proces wykonuje się bez dodatkowej decyzji, brak działania zaczyna oznaczać pozostanie przy oszczędzaniu, a nie rezygnację z niego.
Automatyczny przelew po wpływie wynagrodzenia
Dlaczego kolejność „najpierw odkładam, potem wydaję” zmienia proces oszczędzania
Porównajmy dwa sposoby działania:
- W pierwszym otrzymujesz wynagrodzenie i przez cały miesiąc korzystasz z pieniędzy znajdujących się na koncie. Pod koniec miesiąca sprawdzasz saldo i odkładasz to, co zostało.
- W drugim jeszcze przed rozpoczęciem miesiąca ustalasz, że określona kwota ma zostać przeznaczona na oszczędności. Wynagrodzenie wpływa na konto, automatyczny przelew wykonuje się zgodnie z harmonogramem, a codziennymi wydatkami zarządzasz już na podstawie pozostałej kwoty.
Różnica może wydawać się niewielka. Z perspektywy procesu jest jednak fundamentalna. W pierwszym wariancie oszczędzanie jest wynikiem tego, co wydarzyło się przez cały miesiąc. Konkuruje z każdym wcześniejszym wydatkiem i wymaga podjęcia aktywnej decyzji: „teraz zrobię przelew”.
W drugim wariancie oszczędzanie staje się jednym z zaplanowanych przepływów pieniędzy. Nie czeka w kolejce za wszystkimi innymi wydatkami.
Kiedy ustawić automatyczny przelew?
Najprostsza odpowiedź brzmi: możliwie blisko momentu otrzymania dochodu, ale nie w sposób, który powoduje problemy z płynnością na rachunku. Jeżeli wynagrodzenie zwykle otrzymujesz dziesiątego dnia miesiąca, przelew możesz zaplanować np. dzień lub kilka dni później. Jeżeli termin wpływu bywa ruchomy, warto zostawić odpowiedni margines zamiast ustawiać zlecenie na dzień, w którym pieniędzy może jeszcze nie być na koncie.
Nie chodzi też o automatyczne wysyłanie na oszczędności maksymalnej możliwej kwoty. Jeśli ustawisz 2000 zł, a później co miesiąc przelewasz z oszczędności 700 zł z powrotem, system nie wykonuje swojej funkcji. Automatyzacja ma ograniczać ręczne zarządzanie pieniędzmi, a nie generować dodatkowe przelewy w obie strony.
Wysokość kwoty powinna więc wynikać z wcześniej przygotowanego planu finansowego. Tutaj celowo nie będę rozwijać sposobu jej wyliczania, ponieważ to osobny etap pracy z budżetem.
Najważniejsza zasada na tym etapie jest prostsza: jeżeli wiesz już, jaką kwotę chcesz regularnie odkładać, nie zmuszaj się do ponownego podejmowania tej samej decyzji każdego miesiąca. Tam, gdzie to możliwe, zamień decyzję w proces.
Automatyczny podział oszczędności między kilka celów
Jeden wpływ może uruchamiać kilka przelewów
Automatyzacja robi się jeszcze ciekawsza, gdy nie odkładasz pieniędzy do jednego worka, ale realizujesz kilka celów równocześnie. Zamiast co miesiąc ręcznie dzielić nadwyżkę, możesz wcześniej zdecydować, gdzie ma trafić każda jej część.
Załóżmy, że po otrzymaniu wynagrodzenia przeznaczasz 1500 zł na oszczędności. 700 zł ma zasilać poduszkę bezpieczeństwa, 300 zł fundusz na większe wydatki, a pozostałe 500 zł cel długoterminowy. Jeżeli wykonujesz te operacje ręcznie, każdego miesiąca czekają Cię trzy przelewy. Niby niewiele, ale każdy wymaga pamiętania i daje możliwość powiedzenia sobie: „tym razem zrobię inaczej”.
Możesz też ustawić trzy automatyczne przelewy i pozwolić, żeby pieniądze od razu po wpływie zostały rozdzielone zgodnie z wcześniej podjętą decyzją.
Osobne miejsca na pieniądze ograniczają ręczne zarządzanie oszczędnościami
W automatycznym podziale pomaga również fizyczne rozdzielenie pieniędzy. Mogą temu służyć osobne rachunki, subkonta lub dostępne w bankowości „cele” czy „skarbonki”. Konkretne możliwości zależą oczywiście od banku.
Dlaczego ma to znaczenie? Wyobraź sobie, że masz 25 000 zł na jednym rachunku oszczędnościowym. Część tej kwoty jest poduszką bezpieczeństwa, część odkładasz na większy zakup, a jeszcze inna część ma służyć realizacji kolejnego celu. Bez dodatkowej ewidencji musisz pamiętać, ile pieniędzy należy do każdej z tych kategorii.
Jeżeli środki zostają rozdzielone automatycznie, saldo konkretnego rachunku od razu mówi Ci, ile zgromadziłaś lub zgromadziłeś na dany cel. Nie trzeba za każdym razem wykonywać dodatkowych obliczeń.
Ma to też dodatkową zaletę: utrudnia przypadkowe potraktowanie wszystkich oszczędności jako jednej dostępnej kwoty. Gdy pieniądze znajdują się na subkoncie o nazwie naszego celu finansowego, łatwiej pamiętać, że zgromadzone środki nie są po prostu „wolną gotówką”, a mają określone przeznaczenie.
Automatyzacja oszczędzania przy nieregularnych dochodach
„Łatwo powiedzieć: ustaw zlecenie stałe. A co, jeśli nie wiem, ile zarobię w przyszłym miesiącu?” To bardzo sensowny problem. Dotyczy przedsiębiorców, osób pracujących na prowizji, freelancerów oraz wszystkich, których dochody potrafią wyraźnie zmieniać się z miesiąca na miesiąc.
Jeżeli w jednym miesiącu otrzymujesz 7000 zł, w następnym 12 000 zł, a później 9000 zł, automatyczny przelew tej samej kwoty nie zawsze będzie wygodnym rozwiązaniem. Nie oznacza to jednak, że przy zmiennych dochodach nie da się automatyzować oszczędzania. Trzeba po prostu zmienić rodzaj reguły.
Zamiast określać stałą kwotę, możesz ustalić procent wpływu przeznaczany na dany cel.
Przykładowo przy zasadzie 10% wpływ w wysokości 7000 zł oznacza 700 zł oszczędności, a przy 12 000 zł będzie to 1200 zł. Mechanizm sam skaluje się razem z dochodem.
Techniczna możliwość pełnej automatyzacji takiej reguły zależy od funkcji dostępnych w konkretnym banku lub narzędziu finansowym. Jeśli nie można ustawić automatycznego przelewu procentowego, nadal można zautomatyzować samą zasadę podejmowania decyzji: po każdym określonym wpływie wykonujesz tę samą operację według wcześniej przyjętego schematu.
To nie jest automatyzacja techniczna w pełnym znaczeniu tego słowa, ale nadal usuwa bardzo ważny element: zastanawianie się za każdym razem, ile właściwie odłożyć.
Przy nieregularnych dochodach szczególnie łatwo wpaść w pułapkę odkładania „dobrych miesięcy” na później. Wpływa większa kwota i pojawia się myśl: tym razem mogę pozwolić sobie na więcej. Po słabszym miesiącu z kolei oszczędzanie zostaje ograniczone albo całkowicie wstrzymane. W efekcie wysokość odkładanych pieniędzy zaczyna zależeć nie tylko od dochodu, ale również od decyzji podejmowanych pod wpływem aktualnej sytuacji.
Automatyczne odkładanie części dodatkowych pieniędzy
Regularne wynagrodzenie to nie jedyny moment, w którym można uruchomić proces oszczędzania. W ciągu roku pojawiają się również premie, prowizje, bonusy, zwroty czy dodatkowe zlecenia. I właśnie przy takich wpływach szczególnie przydaje się reguła ustalona zanim pieniądze pojawią się na koncie.
Możesz na przykład zdecydować, że 50% każdej premii przeznaczasz na określony cel finansowy. Jeśli otrzymasz 2000 zł, odkładasz 1000 zł. Przy premii wynoszącej 6000 zł na cel trafia 3000 zł. Nie chodzi o to, że akurat 50% jest właściwą wartością. Proporcja może być zupełnie inna. Istotny jest mechanizm: dodatkowy wpływ automatycznie uruchamia wcześniej ustaloną reakcję.
Jeżeli bank lub inne wykorzystywane narzędzie pozwala technicznie stworzyć odpowiednią regułę, część procesu może odbywać się bez Twojego udziału. Jeżeli nie, nadal możesz posługiwać się własną zasadą: „kiedy pojawia się wpływ typu X, wykonuję działanie Y”. Dzięki temu premia nie trafia najpierw do wspólnej puli pieniędzy, z której dopiero później próbujesz coś uratować.
Dlaczego decyzję warto podjąć, zanim pieniądze pojawią się na koncie?
Wyobraź sobie, że dowiadujesz się o premii w wysokości 5000 zł. Jeszcze zanim zobaczysz ją na rachunku, w głowie może pojawić się kilka zastosowań: weekendowy wyjazd, nowy sprzęt, zakupy, restauracja albo rzecz, której zakup od kilku miesięcy odkładasz. To naturalne. Dodatkowe pieniądze bardzo szybko dostają w naszej głowie zadanie.
Jeżeli dopiero po wpływie premii zadajesz sobie pytanie: „ile z tego odłożę?”, oszczędności zaczynają konkurować z pomysłami, które zdążyły już pojawić się wcześniej. Ustalenie reguły z wyprzedzeniem przesuwa moment decyzji na czas, kiedy pieniądze nie są jeszcze dostępne do wydania.
Nie oznacza to, że całą premię trzeba odkładać. Właśnie dlatego reguła procentowa jest praktyczna. Możesz z góry zdecydować, jaka część dodatkowych pieniędzy służy przyszłym celom, a jaka pozostaje do swobodnego wykorzystania.
Wtedy nie musisz wybierać między „wszystko odkładam” a „wszystko wydaję”. System robi miejsce na jedno i drugie.
Automatyczne zwiększanie kwoty oszczędności
Jest jeszcze jeden proces, który często umyka przy automatyzacji. Ustawiamy zlecenie stałe na 500 zł, zaczynamy regularnie oszczędzać i… pięć lat później nadal przelewamy 500 zł.
Tymczasem w tym okresie mogły wzrosnąć dochody i możliwości finansowe. Dlatego automatyzować można nie tylko samo oszczędzanie, ale również zasadę zwiększania odkładanej kwoty.
Załóżmy, że zarabiasz 8000 zł i regularnie odkładasz 1000 zł. Po pewnym czasie otrzymujesz podwyżkę i Twoje wynagrodzenie rośnie o 1000 zł. Możesz wcześniej ustalić zasadę, że określona część każdej trwałej podwyżki zwiększa miesięczne oszczędności. Jeżeli byłoby to przykładowo 40%, po wzroście wynagrodzenia automatyczny przelew zwiększasz z 1000 do 1400 zł. Pozostałe 600 zł podnosi kwotę dostępną na bieżące życie.
Automatyczne zwiększanie kwoty oszczędności pomaga wykorzystać wzrost dochodów
Wzrost wynagrodzenia ma ciekawą właściwość. Początkowo dodatkowe 1000 zł miesięcznie wydaje się dużą zmianą. Po kilku miesiącach często przestajemy ją zauważać. Pojawiają się nowe wydatki, trochę droższe zakupy, częstsze wyjścia albo wyższy standard codziennych wyborów. Stopniowo nowy poziom dochodów staje się zwyczajnym poziomem życia.
Dlatego moment podwyżki może być dobrym momentem na zwiększenie automatycznej wpłaty na konto oszczędnościowe. Część dodatkowego dochodu zostaje skierowana na oszczędności, zanim przyzwyczaisz swoje wydatki do całej nowej kwoty.
W praktyce nie każdy bank pozwoli Ci ustawić zlecenie, które samo wykryje podwyżkę i odpowiednio zmieni wysokość przelewu. Możesz jednak zautomatyzować proces decyzyjny, tworząc prostą regułę: każda trwała zmiana wynagrodzenia oznacza aktualizację kwoty automatycznie przeznaczanej na oszczędności. Wtedy Twój system nie stoi w miejscu. Rośnie razem z Twoimi możliwościami finansowymi.
Zaokrąglanie płatności i mikrooszczędzanie jako automatyczny dodatek
Niektóre banki i aplikacje pozwalają odkładać niewielkie kwoty przy okazji codziennych płatności. Mechanizm może na przykład zaokrąglić zakup za 17,40 zł do 20 zł i przekazać różnicę na wskazany rachunek lub cel oszczędnościowy.
Z punktu widzenia automatyzacji jest to bardzo wygodne. Płacisz tak jak wcześniej, a małe kwoty odkładają się w tle. Problem pojawia się wtedy, gdy zaczynamy traktować mikrooszczędzanie jako zamiennik regularnego odkładania pieniędzy.
Dlaczego mikrooszczędzanie lepiej traktować jako dodatek?
Kwota odkładana dzięki zaokrągleniom zależy od liczby i wartości transakcji. Nie masz więc takiej przewidywalności jak przy automatycznym przelewie wykonywanym po każdym wynagrodzeniu. Co więcej, powstaje dość przewrotna zależność: żeby więcej oszczędzać, musisz więcej płacić. To nie jest mechanizm, na którym budowałabym podstawę systemu oszczędzania.
Mikrooszczędzanie potraktowałabym jak drobne monety wrzucane kiedyś do skarbonki stojącej w domu. Tyle że teraz skarbonka robi to za Ciebie. Może to być dodatkowa warstwa automatyzacji, która działa obok głównego systemu. Jeżeli podstawą jest regularny przelew 1000 zł, a zaokrąglenia dorzucą w danym miesiącu kolejne kilkadziesiąt złotych, świetnie. Nie musisz niczego pilnować, a dodatkowa kwota stopniowo się zbiera.
Tylko nie odwracajmy kolejności. Najpierw mechanizm, który regularnie odkłada zaplanowaną kwotę. Później automatyczne dodatki, które mogą ją powiększać.
Automatyzacja nie oznacza „ustaw i zapomnij”
Automatyzowanie finansów ma pewną pułapkę. Skoro coś działa samo, łatwo przestać zwracać na to uwagę. A przecież Twoje życie się zmienia.
Jeżeli pięć lat temu ustawiłaś lub ustawiłeś przelew na 500 zł, a od tego czasu Twoje dochody znacząco wzrosły, ta kwota może już nie odpowiadać obecnym możliwościom. W drugą stronę działa to tak samo. Spadek dochodów albo wzrost stałych kosztów może sprawić, że wcześniejsze ustawienia zaczną powodować problemy z płynnością.
Automatyzujemy wykonywanie powtarzalnych czynności, a nie odpowiedzialność za własne finanse.
Dlatego system warto okresowo przeglądać. Nie po to, żeby każdego miesiąca zmieniać ustawienia, bo wtedy stracilibyśmy sporą część korzyści automatyzacji. Chodzi raczej o sprawdzenie, czy reguły stworzone wcześniej nadal pasują do obecnej sytuacji.
Jeżeli chcesz uporządkować swoje finanse i stworzyć system dopasowany do Twoich dochodów, celów oraz sytuacji życiowej, możemy zrobić to wspólnie. Podczas konsultacji sprawdzimy, które decyzje wymagają Twojej uwagi, a które można uprościć i zautomatyzować, żeby pieniądze pracowały zgodnie z ustalonym planem również wtedy, gdy Ty zajmujesz się swoim życiem.
